“Anderen helpen, dat houdt mij gezond”, vertelt Hong Liu (73) over de telefoon. “Binnenkort organiseer ik met de vrijwilligersvereniging een rondvaart over de grachten, voor 1 euro mogen mensen iemand meenemen. Dat levert weer mooie ontmoetingen op.” Maar praten over ouder worden? “Dat vinden veel mensen lastig. Toch breng ik het gesprek op gang. En praat ik vandaag over morgen.”

De Chinese gemeenschap in Nederland is hecht. En wie Hong Liu spreekt, kan niet anders dan concluderen dat hij daarin een belangrijke rol speelt. “Iedere donderdag komen we bij elkaar in Amsterdam Zuidoost. In Amsterdam Noord zijn we op vrijdagen en zaterdagen te vinden. We organiseren van alles: wandeltochten, workshops over allerlei thema’s en zelfs een reis naar het buitenland. Dat heb ik geregeld. Ik ben altijd bezig. Als iets niet kan, dan zoek ik uit hoe het wel kan.” Lang was Hong Liu vrijwilliger bij Stichting Tien Yan Nederland. Maar ook nu blijft hij nog betrokken. “Door anderen te helpen, geef ik iets terug en heb ik een veel rijker leven.”

Hulp komt van twee kanten

Zelf ervaarde hij dat hulp van twee kanten komt. “Nadat ik met een COVID-infectie op de IC lag, moest ik opnieuw leren lopen. Toen heb ik een jaar bij een vriendin gewoond. Zij heeft mij geholpen bij mijn herstel, waardoor ik nu weer op de been ben. Ik ben haar heel dankbaar en ga iedere week bij haar eten.”

De periode waarin hij ziek was, heeft ervoor gezorgd dat Hong Liu het samenzijn met familie, kennissen en vrienden nog belangrijker vindt. Daarom wil hij binnenkort verhuizen. “Mijn huis in Almere is te groot voor mij alleen. Het liefst wil ik een kleine flat die makkelijk te onderhouden is. Maar ja, vindt die maar.” Door de wensen voor zijn woning met vrienden en kennissen te bespreken, kwam Hong Liu toch iets op het spoor. “Een 85-jarige kennis woont in Utrecht in een gebouw met verschillende woningen voor de Chinese gemeenschap. Iedereen woont apart, maar toch in de buurt van elkaar. Dat lijkt me wel wat. Ik ga binnenkort kijken.”

Praten over later

Hoe anderen in zijn omgeving praten over ouder worden, vindt Hong Liu lastig te zeggen. “Ik vind dat je de dingen goed moet regelen. Alles goed moet achterlaten. Met een levenstestament bijvoorbeeld. Maar als ik daar weleens over begin met andere leden van de vrijwilligersclub, is dat een lastig gesprek. Mensen zijn bezig met het hier en nu. Ze vinden dat ouder worden en het achterlaten van mensen van wie je veel houdt bij het leven hoort, en zijn daarom niet bezig met de toekomst. Ze zeggen weleens; ‘eten, drinken, lachen en plezier maken, daar gaat het om’. Terwijl ik denk dat je wel goede afspraken moet maken. Daarom breng ik dit soort onderwerpen zo nu en dan toch onder de aandacht.”

De huiskamer in Tiel is een warme, gezellige plek. “We vinden het belangrijk dat er hier iets voor ouderen is. Waar ze kunnen binnenvallen en bij elkaar kunnen komen,” vertelt Meno. “We organiseren hier van alles: creatieve middagen, themabijeenkomsten, we luisteren naar muziek en eten samen – heel belangrijk in onze cultuur. En we praten met elkaar. Over vroeger, maar ook over later. En als mensen hier niet heen kunnen komen, gaan we op huisbezoek.”

Meno kwam zelf bij Buah Hati omdat haar man vergeetachtig werd. Meno: “Ik wilde toen weten: ‘wat wordt onze toekomst?’ en ‘wat hebben we nodig voor de toekomst?’. Juist omdat je vooruit wil kijken, maar niet weet welke kant het opgaat.” Daarover voert ze ook gesprekken met haar man en kinderen. “Dat vind ik best lastig. Wij zijn van de generatie die niet klaagt, maar draagt.”

Samen kijken hoe de toekomst eruitziet

Het delen van haar ervaringen met de mensen om haar heen is belangrijk voor Meno. “Voor elkaar zorgen, dat is deel van de Molukse gemeenschap. Als je iets doet voor de gemeenschap, dan is dat ook voor jezelf. Eén van de kernspreuken in het Maleis is lain sayang lain: we kijken naar elkaar om. Dat krijg je van jongs af aan mee. Mijn verhaal deel ik voor de mensen om me heen. Om anderen te informeren, kennis over te dragen en bewustwording te creëren. En om samen te kijken hoe iedereen de toekomst voor zich ziet.”

Juist door met elkaar te praten over ouder worden, wordt het gemeenschapsgevoel sterker. “Als je je samen op de toekomst voorbereidt – door deel te nemen aan bijeenkomsten – maak je verbinding,” vertelt Meno. “Binnen onze gemeenschap kijken we sowieso naar elkaar om. Maar door de activiteiten die we organiseren komt daar verdieping in. Dan gaat het verder dan weten hoe de ander heet. Dan schep je écht een band.”

Vrijwilligers zijn onmisbaar

Ook vrijwilligerscoördinator Nancy (57) ziet hoe waardevol de bijeenkomsten zijn. “We organiseerden een tijdje terug suka duka, waarbij we mensen vroegen om in een boekje op te schrijven wat hun wensen zijn voor hun laatste levensfase,” vertelt Nancy. “Dat maakte veel emoties los. En het bereikte ook mensen die niet bij de bijeenkomst waren. Ook zij zijn daardoor gaan nadenken en praten.”

Meno knikt instemmend: “De ontmoetingen met elkaar zijn belangrijk, omdat je gesprekken voert die antwoorden geven op je vragen over de toekomst. Daarom blijven we activiteiten organiseren. Maar alles valt en staat met vrijwilligers, die heb je nodig om een plek als deze in leven te houden. Daarom zijn vrijwilligers voor mij onmisbaar om goed ouder te worden.”

In het Utrechtse buurthuis Oase zorgt Stichting Asha al meer dan 30 jaar voor een ontmoetingsplek voor hindostaans Surinaamse ouderen uit Utrecht en omstreken. Iedere week bezoeken zo’n 80 ouderen het buurthuis. Gita is een van hen. Zij bezoekt de bijeenkomsten al 15 jaar. Omdat ze nu met pensioen is, doet ze steeds meer vrijwilligerswerk voor de stichting. “We beginnen iedere week met een uurtje bewegen, daar help ik bij. Daarna lunchen we en beginnen we met het programma. Soms doen we spelletjes of bingo. Maar vaak hebben we het ook over serieuze onderwerpen zoals gezond blijven en de toekomst.”

Zo lang mogelijk thuis, met de juiste hulpmiddelen

“Ik zou het liefst zo lang mogelijk in onze eengezinswoning blijven wonen”, vertelt Gita. “Nu gaat dat nog prima. Mijn man en ik wonen samen. En ik wandel en fiets veel, dus traplopen is geen probleem. Maar wat als dat niet meer gaat? Wat als ik alleen achterblijf? Dan heb ik zorg nodig, bijvoorbeeld van mijn kinderen. Maar dat heb ik nog niet met hen besproken, realiseer ik me nu.” Radj: “Praten levert altijd iets op. Zo overwegen mijn vrouw en ik bijvoorbeeld om kleiner te gaan wonen. Maar ja, wanneer verhuis je dan? Als alles nog goed gaat of later? Je wil ook niet dat het té laat is. Daar hebben we het over met elkaar.”

“Opvallend genoeg zegt bijna iedereen in de gemeenschap; wij willen zo lang mogelijk zelfstandig wonen Niet teveel leunen op anderen,” vervolgt Radj. “Maar als je dat wil, betekent dat iets. Bijvoorbeeld over het inkopen van zorg aan huis. Of het laten plaatsen van een traplift. Daar hebben we goede gesprekken over met elkaar. Dat is intens, maar levert veel begrip op voor ieders ideeën.” “Door de gesprekken bij Oase bespreek ik dit soort thema’s ook thuis”, geeft Gita aan. “Zo hebben mijn man en ik het naast woonwensen ook over het levenseinde gehad. Mocht ik ernstige gezondheidsproblemen krijgen, dan zou ik graag euthanasie willen.” Radj vult aan: “Niet iedereen bij Oase denkt hier hetzelfde over. Sommige bezoekers vinden dat je het leven moet ondergaan. Ook als je ernstig ziek wordt.”

Niet overvallen worden door veranderingen

“Wat je wil voorkomen, is dat ouder worden je overkomt. Want daardoor moet je ineens beslissingen nemen”, zegt Gita. “Mijn schoonzus had dit bijvoorbeeld. Doordat zij regelmatig viel en zoveel zorg nodig had dat familie dat niet meer kon dragen, moest zij verhuizen naar een zorggeschikte woning. Bij haar zie ik nu hoe moeilijk het is om je vertrouwde omgeving te moeten achterlaten.” “Het zou zo mooi zijn als er een verzorgingshuis zou zijn dat is afgestemd op de culturele achtergrond van Surinamers en andere gemeenschappen. Met aandacht voor de Surinaamse cultuur, rituelen, feestdagen, maar bijvoorbeeld ook eten en muziek”, vult Radj aan.

Die woonruimte is er nog niet. En dus blijven Gita en Radj zich de komende jaren met hart en ziel inzetten voor de Hindostaanse en Surinaamse ouderengemeenschap in Utrecht. Radj: “We blijven handvatten bieden die ouder worden prettiger maken. Of dat nu met tablet- of internetles is, met beweging of met een goed gesprek.”